โบราณสถานวัดไชยวัฒนาราม เป็นสถานที่สำคัญทางประวัติศาสตร์ สถาปัตยกรรม อีกทั้งเป็นแหล่งท่องเที่ยวหลักที่ใครมาเยือนอยุธยา จะต้องมาหามุมสวยๆ ถ่ายภาพ แต่งชุดไทย หรืออยู่ชมพระอาทิตย์ตกดิน แต่ท่านทราบหรือไม่ ใต้ฐานของวัดไชยวัฒนารามมีหลักฐานสำคัญซ่อนอยู่

จากการขุดตรวจบริเวณโดยรอบฐานไพทีชั้นบน ใต้ผิวดินประมาณ 30 เซติเมตร พบร่องรอยแนวโบราณสถานก่ออิฐขนาดกว้าง
1 เมตร วางเรียงตัวรอบชั้นฐานในระยะห่างที่เท่ากัน และร่องรอยพื้นลานวัดปูอิฐที่เป็นหลักฐานเดิมตั้งแต่สมัยอยุธยา โดยพื้นลานวัดมีสภาพยุบตัว
แนวอิฐขนาดใหญ่ที่พบ คือเอ็น มีหน้าที่รับน้ำหนักและถ่ายแรงจากโครงสร้างอาคารลงสู่พื้นดิน โดยเทคนิคการใช้เอ็นมาเป็นรากฐานสิ่งก่อสร้างเพื่อช่วยรับน้ำหนัก ประกอบด้วยการก่อแนวอิฐให้เป็นโครงสร้างที่มีแผนผังต่างๆ ให้สอดคล้องกับแผนผังอาคาร เช่น แผนผังสี่เหลี่ยม แล้วใช้ดินหรือเศษอิฐหักกากปูนถมระหว่างช่องว่างของแนวเอ็นต่างๆ จนแน่น เทคนิคนี้ มักพบในสิ่งก่อสร้างสมัยอยุธยา โดยปรากฏตั้งแต่ในสิ่งก่อสร้างขนาดเล็ก เช่น เจดีย์ราย ไปจนถึงขนาดใหญ่ เช่น ฐานไพที ฐานพระที่นั่ง
ในส่วนของวัดไชยวัฒนาราม เป็นวัดที่มีการสร้างฐานไพทีมีความสูงใหญ่หลายชั้น เพื่อรองรับพระปรางค์ประธาน เมรุ 8 องค์ รวมถึงสิ่งก่อสร้างอื่นจึงต้องมีการก่อสร้างฐาน สร้างเอ็นขนาดใหญ่จำนวนหลายแนว เพื่อให้เพียงพอต่อการรับน้ำหนัก จากการขุดตรวจพบร่องรอยแนวเอ็นจำนวนถึง 32 แนว

จากการขุดทดสอบชั้นทับถม สามารถอธิบายถึงการก่อสร้างฐานอาคาร สรุปโดยสังเขป ดังนี้
1. ก่อสร้างแนวกรอบฐาน แนวเอ็นต่างๆ
2. นำดินละเอียด สลับทรายละเอียดที่ผ่านการกรองมาอย่างดี
มาอัดถมร่องระวางเอ็น อัดชั้นดิน ทราย แต่ละชั้นให้แน่น
3. ปูพื้นอิฐปิดผิวด้านบนทั้งหมด กลายเป็นพื้นลานวัด
แม้ว่าพื้นดินอัดถมระหว่างเอ็นมีการยุบตัวจนทำให้พื้นลานวัดทรุด จนต้องมีการปูพื้นอิฐซ่ำเหนือพื้นปูอิฐเดิม แต่ขอบฐาน เอ็น และอาคารหลักด้านบน ยังมีสภาพที่มั่นคง ไม่ทรุดหรือเอียงจนเสี่ยงต่อการพังทลาย
จึงอาจกล่าวได้ว่า การก่อสร้างรากฐานโดยมีระบบเอ็นมารองรับน้ำหนัก เป็นสิ่งที่ช่วยให้อาคารต่างๆ เสี่ยงต่อการทรุดตัวหรือพังทลาย
ดังนั้น วัดไชยวัฒนาราม จึงเป็นศาสนาสถานที่แสดงให้เห็นถึงความสามารถของชาวอยุธยา ที่รังสรรค์สถานที่แห่งนี้ด้วยความประณีต และความแข็งแกร่ง โดยเฉพาะการก่อสร้างชั้นฐานที่แข็งแรง แม้วัดจะตั้งอยู่ริมแม่น้ำเจ้าพระยาที่มักเอ่อล้นและไหลเชี่ยวในหน้าน้ำอยู่เสมอ อาคารต่างๆ ยังคงตั้งอยู่อย่างมั่นคง เป็นแหล่งท่องเที่ยวระดับโลกที่หลายท่านอยากมาเยี่ยมชมเมื่อเยือนอยุธยา
…..
ข้อมูลทางวิชาการ ข้อมูลประกอบและภาพถ่ายจาก
นายศุทธิภพ จันทราภาชจี นายสาริศ วัฒนากาล
นักโบราณคดีชำนาญการ นางสาวสิตานันท์ สุวรรณศิลป์
สำนักศิลปากรที่ 3 พระนครศรีอยุธยา นักโบราณคดี
…..
เรียบเรียงโดย
นายวีระศักดิ์ แสนสะอาด
นักโบราณคดีชำนาญการ
อุทยานประวัติศาสตร์พระนครศรีอยุธยา